One Table

Mi ropui ngai pakhat nih rawl ei a ka sawm. Ka rak i ruahchan lo tukmi asi. Ka khuaruah ahar, ka khuasik hmul hna a tho thul. Cun, a cung ah ka lawmh ning hi zei ti chimh awk ka hngal lo. Cu zaan lei i zaanriah[One Table] ka ei mi hi philh khawh asi ti hnga lo. Ka eimi rawlthaw ruangah siloin, a ka dawtnak ruangah kaa lawmh khunnak asi. “ Kaa lawm tuk” tiah voi tampi ka chimh.

Inn lei ka ttin pah in ka lu cung ah meicik te a vung ceu. I ngeihchih pah bu tein ka ruahmi cu, “Ka hmetlio tein a ka cawm, a ka zohkhenh tu ka Nu le Pa sinah teh voikhat te tal lawmhnak bia ka rak chimthiam bal maw? Vanva hmanh rawl lo in achiah ballo i, tuni tiang dawtnak tlamtling he taksa thlarau rawl khim tein a ka petu Pathian cungah teh?

Ka Nu le Pa he chungkhar rawl dum tti caan a phanh than te tikah lawmhnak bia ka chim te lai!

Peemvaih hi tthancho ah kan reel kho hnga maw?

Lairam le Lai miphun hi a tthangcho lomi ram le miphun cu a si hrimhrim lo. A tthangcho liomi tu asi deuh. Asinain, kan tthanchoning a nuar tuk caah midang tthanchoning kan dawi kho deuh lo. Ziah kan tthanchoning cu hitluk cun a nuar hnga? Laimi ka thathut tuk caah maw? Laimi kan tha a thu hrimhrim lo, zing he zaan he i din kho ballo in kan lu in kan kedil tiang thlanti put zangbaa in rianhrang a ttuan bikmi Laimi kan si. Hi tluk rian a ttuan ko mi Laimi tam deuh nih International Poverty Line (1 $/day) hmanh kan phak khawh lomi hi ngaihchiat awk ngaingai a si. First World ee, Third World ee an ti, Fouth World ti khi va um sehlaw Lairam hi aa tel kho men. Thluak in rian a tuan kho mi kan ram ah an tlawm tukrih ca zongah a si ko lai. Lai mifim an tam pah ve cang ko ttung. Kan ram thanchonak ding caah zeitluk an tuan duh hmanhah rian an ttuan khawh ding tlukin an ttuan kho rih lo. Kan ram sining nih sualphawt cawkawk cu a si fawn lo. Kan ram in vawlei chungchuak thil mansung a um lo caah maw? Va um hmanh seh,kan chawlehnak ding hmunhma a bi tuk rih hui.

Globalization kan ti lengmang ko mi hi maw sual phawtawk a si hnga? Mifim deuh, mi thiam, mi ti kho deuh pauh nih Lairam tlangsang cungin tthanchonak dawi ah vairam le tipi raal tiang ah ttumchuk thluahmah a si cang. Fimthiamnak, le thil tikhawhnak vialte ttum pi dih a si fawn. Kum 1990s hnu ah Laimi Pathian nih a kan tundirhning hi a rang khun mi a lo. Mi tampi cu Lairam leng lei ah peemvaih cio a si. Laimi kan exodus hi a lingtellet pi in a kalmi a lo, mah chuahkehnak ram taantaak riangmang in kanmah nakin a tthangcho deuh mi ram ah kan zaam. Laimi hi tluk in kan peemvaih mi hiteh thanchonak tiah ka ti kho lai maw? A minung lawng kan thangcho sual i, kan ram a tthancho lo ahcun teh zei tin? Laimi sinak hi Lairam vawleipi cungah a um lo. Laimi kan thinlung chung tu ah a si deuh. Chantiluan a phundang cang caah Lairam lawngah kan um peng lai lo. Kan phanhnak ram hna hi ramhring an va si ko hnga. Asinain, kanmah nakin miphun ngan deuh an si caah Laimi sinak kan i tlaihchan ttung lo ahcun ttih a nung tukmi nunphung dolhtu ral nganpi an si. Kan Laimi sinak kan kilven khawh lawngah, “Ramhring lakah a ka bawhter i, dinh hmun ti pawngah a ka hruai. Ka ral hna hmaika ah rawl na ka dangh, ka lu ah chiti na ka toih, ka hrai cu a liam in a liam” ti awk a ttha hnga. Cun, Lairam in a leng kan chuah nakhi chankhatnak lawng a si rih caah Lai rim kan nam ngaingai rih, Lairam kan siaherh cio rih hna. Chanhnihnak ding caah khua kan ruah ahcun mitkuh a thaw thlu lo. Zeitluk kan tthangcho kan i ti zongah kan Laimi sinak te kan kilven khawh lo ahcun “ a poi tuk ee” ti awk lawng a taang. Kapkhat leiah cun, a harsa a pawttam mi Laimi hna arak zohkhenhtu ramkip phan Laimi hna hi chanthar Joseph ti awk hrim an si ve.

Globla nunphung ttha i hrawm khawh hi a ttha tukmi a si ko, tthanchonak lam zong a si ngaitak. Phundang kan hawi hna thiammi thiam khawh ve cu a ttha tuk. Holh kip thiam zong a ttha ngaingai. Asinain Pathian nih akan pekmi a sunglawi tuk hringhran mi kan covo, kan kokek Laimi sinak, kan sunsak thiam ttunglo ahcun tthanchonak tlamtling a si hnga lo. Mah sinak hmanh a kilveng kholo mi i tthanchonak nih sau a nguh hnga maw? Laimi a kaakip in kan tthancho ahcun Pathian aa lawm tuk ko hnga. Laimi kan ramri hi vawlei ramkip tiangin a kau cang. Lairam chungte lawngah nun khuasak dih khawh asi tilo caah vawlei ramkip ah kan zaam, kan i tthentthek dih. Laimi kan sinak tu hi biatak tukin kilven a hau cang. Kanmah sinak taktak a tthatnak leiin kilven thiam hi tthancho a si ve ko kan ti ko rih ahcun, hi bantuk a tthami tthanchonak hi Pathian nih a kan kamh mi Duhdim Nunnak i a theitlai ttha pakhat a si ve ko hnga lo maw?

Ziah Mino An Rawh?

Chan tiluan nih zuukneng te bang tlik a ran tuk caah cakei tluk rang in dawi a hau cang. Hi tluk a rang mi chan tiluan chungah, mino tampi cu khit kan hmi duh tuk ruangah kan rawk lehlam. Zei caah tiah, chan tiluan kan phak khawh lo tikah kan tlu i cu ka in kan tho tthan kho ti lo. Chan tiluan nih a ran tuk caah a chia a ttha thil tleidang manh tilo in a chia he a ttha he kan laak dih ca zong ah kan rawk tawn. Mino tampi hi a tang lei i thil phun (10 ) kan ngeih lo ruangah kan rawk tawn.

1. Muitinh (Goal)

Muitinh taktak ngei lo in colhcang hi hruh phunkhat a si. IT chan a si caah thiamawk le cawnawk a tamtuk. Cawn dih le thiam dih khawh ding a si ti lo. Cu a si caah kanmah pahrang he a tlak mi le kan thiam deuh mi thil hi thiamlak in cawn chan a si cang. Mino tampi nih an mah si duh mi le pahrang kha an i theih lo ruangah an rawk . Mino tampi cu midang cawn mi pauh cawn ve sawh kan hmang. Thil pipa a can taktak tikah generalist nakin specialist lawng hman a si. Cu a si caah fiang te in muitinh, kawltung ngeih i cu kawltung lei ah cun tlik awk kan si. USA ramuk 16 nak Abramham Lincolh nih cun,” Ka pu le ka pa hi zei dah an rak si ti hi ka ruah hmasat bik mi a si lo, kei tu hi zei dah ka si khawh te lai ti hi ka ruat deuh” tiah a rak chimh. Mino tampi nih an hmai ah ttuan awk lohma an ngeih lo caah caan lawng (free time) tamtuk an ngeih caan an rawk. Cun, nu le pa tampi nih an fa le i an pahrang le an si duh mi ruah piak lo in an mah nih si ter an duh mi rumro lawng an fiar caah mino tampi an rawk.

2. Lungthawnnak (Willpower)

“ Nangmah hrimhrim nih siduhnak thinlung (willingness) na ngeih lo ahcun Pathian zong nih an bawm lai lo” tiah Delcanegie nih a rak chim bal. Pathian nih kan nih cio caah timhlamhnak a kan ngeih piak cia. Pathian nih a kan chiah piak cia mi kawltung cu mikip nih kan phan dih ti nak a si lo. Cu kawltung phanhduhnak thinlung a ngei mi lawng Pathian nih lam a hmuhsak i phanh khawhnak ding thazaang a pek hna. “Timhlamhnak a ngei taktak mi nih an timhnak cu phan lo in an um ballo. Zei tin dah ka phak khawh lai tiah an ruah peng caah caan khatkhat ah cun an i timhnak hmun phanh khawh nak ding lam kha an hmuh” tiah vawlei cung fidi minthang Tom Hank nih a chimh bal. Jesuh Khrih vawlei cung ah a len lioah a dam ter mi le a bomh mi tampi hi anmah thinlung thawnnak le siduhnak kha a hal hmasa lengmang tawn hna.

3. Mah Pumpak I zumhnak (Self Confidence)

Nangmah le nangmah hmanh naa zumh lo ahcun midang caah zumhawktlak minung na si kho lai lo. Midang nih an tuah khawh ve ahcun ka tuah khawh ve lai ti mi lungput ngeih a hau. Tu chan ah a fimthiam mi an tam chinchin caah kanmah thiamnak cungah i zumh ngamnak a hau chinchin. Ahleiluak in mah le mah i zumh tuknak (over confidence) hi a lung a fim rih lo mi mino hna i an nunzia a si. Khat lei ah, mah le mah i zumh lo tuk nak thinlung (inferiority complex) ruangah mino tampi an tthangcho kho lo. Pathian nih kan hmai ah thil pakhat khat tuan awk caan ttha (opportunities)a kan pek tik ah cu thil tei khawh nak ding thazaang le thiamnak (ability) a kan peek chih lengmang ti hi philh awk a si lo.

4. Thiamnak (Skills)

Fimthiamnak chan ah fimthiamnak na ngeih lo ahcun a hlawhtling mi mino kan si kho lai lo. Na tuan duh mi rian caah a herh mi thiamnak, na cawn duh mi catang na luh khawh nakhnga a herh mi fimthiamnak, le tei na duh mi thil pakhatkhat teikhawh nak ding thiamnak hi a herh hmasa bik tawn. Fimthiamnak taktak tel lo in a ho hmanh an i timhmi an muitinh an phan kho ballo. A fimthiam mi hna caah an i thiim awk le caan ttha (priority and opportunities) hi an ra tti peng tiah Thomas. L .Fredman nih a ttial.

5. Caan tha ( Chances)

Kan nunnak ah caantha hi voi tampi a ra lo. A rat lio te ah tlaih khawh le hman khawh a hau. Tu chan ah cun kan mah ca lawng ah chance ara ti mi a um kho ti lo, i cuh cio a si cang. Thil zei pauh nih anmah caan an ngei. Na nganh sual cang mi thil ruangah caan sautuk lung si lo in na um ahcun a dang thil ttha tampi zong na nganh sual lengmang lai. Mino tampi nih a herh lo mi thil tamtuk kan tuah caah, kan nunnak ca i a biapi taktak mi thil a hun can tikah kan hmu sual tawn lo. Vawlei cungah mino tambik an rawknak cu, caan an hman thiam lo ruangah le caantha an tlaih thiam lo ruangah a si tawn.

6. I Pekchannak (Sacrifice)
Teinak hmuh kan duh tikah ah cu teinak he aa tlak mi pekchannak a rak herh tawn. Khamhnak hmanh hi alak in hmuh mi a si hrimhrim lo, Jesuh nih a nunnak pek tiang in a rak hlawh mi a si. Cu bantuk cun teinak hmuh a duh mi nih caan zei maw zat cu teinak kan hmuh khawhnak hnga i pekchan a rak hau. Teinak le thawnnak caah harsatnak zong hi a rak herh tawn. Fawite i hmuh mi thil cu fawite in an dih than tawn. I pekchannak a um lo ahcun teinak a um kho lo.

7. Bawmtu kiangkap (Supporting Environment)
Kan chan hi mah te lawng in colhcang khawh a si ti lo. Cu bantuk te cun, bawmtu le dirkam tu hawi le kom ngeih kan hau. Midang he aa kom thiam lo mi ram, minung cu an rawk colh lengmang. Teinak le thawnnak kan hmuh khawh nak ding ah bawmtu, dirhkam tu hawikom, chungkhar, kiangkap hi a rak herh ngaingai. Asinain, mah pumpak i zuamnak taktak a tel lo ahcun teinak hmuh khawh a si fawn lo. Amah pumpak i zuamnak bak lawng in teinak a hmu mi mino tampi an um kho ko, a dik mi thil zong a si ko.

8. Zumhnak (Faith)
IT chan ah Pathian a um lo a ti mi mino an tam chinchin. Hi hi tukforhnak nganbik cu a si. IT fimthiamnak a sang chinchin i, minung thil ti khawhnak nih a phanh khawh lo mi thil a tam chinchin kha an theih deuhdeuh. Minung hi kanmah ti khawhnak a dih tikah cun kan hmuh kan theih ballo mi Pathian kha auh tthiamtthiam cu a si. An zumhnak hrimhrim nih si lo lak in an nunnak a tei caah thil tha lo a tuah mi zong an tampi cang. 1990 hnu lei i a cang mi terrorisms a tam deuh hi zumhnak hman lo a ngei mi hna ruangah a si bik. Thil pakhatkhat kan tei duh tikah Pathian sin zumhnak he thlacam a herh. Teinak akan pe kho tu Pathian hmanh kan zumh lo ahcun Pathian zong nih a kan zumh ve lai lo i teinak a kan pe ve lai lo. Zumhnak nih hin lungthawnnak le i zuam duhnak thinlung a chuah pi lengmang. Joshua hi Ninu hmanh a dir tiang in thla cam kho tu pa a si. Tu chan ah ni le thla dir ter ding tiang in thlacam ding cu a si ti lo nain, ni le caan nih a kan liamtaak hlan ah kan i timh mi kawltung le kan muitinh kan phan khawh nakhnga fakpi in zumhnak he thlacam a herh.

9. In khawh tuar khawhnak (Forbearance, Tolerance)
Mino tampi nih teinak hmuh taktak tiang lungthawnnak kan ngei tawn lo. Zei bantuk teinak hmanh hi i pekchannak, zuamnak, in khawh tuar khawh nak, lung thawnnak a rak herh zungzal. “Mino tampi cu an an muitinh an phanh dengmang liote bak ah an lung a dongh caah an sung men ko” tiah The Purpose Drven Ministry i minthang John Walker nih a chim. Mino tampi nih Pathian nih kan ton khawh, kan tei khawh lo ding mi tukforknak a kan pe ballo ti hi kan philh sual lengmang. Zei thil pauh kan tuan zongah kan lung a dongh taktak cang ah cun zei hmanh tuah khawh a si ti lo. Teinak lam ah kan kal lio ah harsaknak le tlamtlin lonak a phunphun ruangah kan tluk men ko lai, a poi lo. Thawhthan i, i zuam than khawh hi a biapi. Pathian fa le cu voi sarih tiang an tluk hmanh ah an tho than lai tiah Bible nih a ti.

10. Thanchonak (Progress)
Minung cheukhat hna cu a zuam hrimhrim an i zuam ballo caah an sung ballo i zei hmanh an hmuh mi a um ve lo. Mino kan nunnak hi a kal thluahmah mi (process) pakhat a si. Zei bantuk process hmanh nih thanchonak (progress) ngeih phung a si. Thanchonak (progress) um lo mi nunnak cu a tumchuk mi nunnak a si. . Abikin, I T chan mino hna nunnak ah progress a um peng awk a si. Chan nih ai thleng lengmang bang mino pakhat nih a ngeih awk sinak (characteristics) an tah nak tahfung hi ai tleng lengmang ve. Fimthiamnak, zumhnak, nunning ziaza le a kaa kip in thancho a herh chan a si.

Cu a si caah mino hna, nan zumhnak i tthatnak chap kha fak piin i zuam u; cun nan tthatnak ah khan hngalhnak i chap u; nan hngalhnak ah khan mah le mah i uk khawhnak i chap u; mah le mah i uk khawhnak ah khan in khawhnak i chap u; in khawhnak ah khan Pathian ttihzahnak i chap u; Pathian ttihzahnak ah khan unau bantukin i dawtnak i chap u. Hi thil hi nan herhmi an si i tam piin nan ngeih hna ahcun Bawipa Jesuh Khrih nan hngalhnak ah khan tthawnnak an pek hna lai i rian tampi an ttuanter khawh hna lai. (Peter 1:5-8). Nan no lio ah pumsa duhnak kha zamtak i zuam hna uh (2Tim 2:22). Nan no lio hrim in mah le mah ai uk kho mi si I zuam uh. (Titus 2:6). Thil ttha lo kha thilttha tu in tei khawh i zuam uh (Romans 12:21). Nan kum a no ruangah ho manh nih an in zuam taih nak hnga lo, zohchun awk tlak si ding in nung uh( I Tim 4:12). Nan sinak hrampi kha philh hlah uh.(Isaiah 51:1) A donghnak ah ,nan lungthin nih a duh mi pauh kha tuah ko uh. Asinain, Pathian nih a duh le duh lo kha ruat hmasa uh.(Ecclesiastes 11:9). Nan no lio te ah Pathian a lawm ter tu thil kha kawl i zuam uh (Ephs 5:10). Nan cungah Pathian aa lawmh pauh ahcun khuaong nan tong ko lai.

Ka Nu Nih Aka Cawkpiak Hmasat Bikmi Cauk

Nifatin ka reel lengmang mi cauk pakhat a um. Cu cauk cu ka Nu nih a ka cawk piak hmasat bikmi cauk a si. Hi cauk chungah siangpahrang nih an tial mi bia a um bantuk in, lothlopa nih a tial mi bia zong aa tel. Ruahnak sang ngeimi pa nih a tial mi bia tampi aa tel bantuk in, ngatlaipa nih a tial mi tete zong aa tel. Hi cauk cu ka rel chinchin, i ka uar deuhdeuh. Nidang ah ka rak rel bal cangmi cacaang tampi hna zong a thar in ka hmuh than tikpauhah thazaang thar tampi ka ngah than tawn. Hi cauk chung bia hna nih keimah nunnak lawng si lo in, midang nunnak tampi zong arak thlen.

Sianginn ah ka hman mi text books le Shwe Tway dah tilocun, ka Nu nih 4.7.1993 ni ah cauk a ka cawk piak hmasa bik. Mah cauk cu a maan Ks. 120 arak si. Taangthum ka kai kum a si caah Laica ka reel thiam kate a si fawn i cu cauk cu ka rak reel lengmang. Ka lung nih a phanh khawh baklomi, ka hngalh khawh set lomi thil tampi cu cauk chungah a um. Hi cauk hi kum 1993 in kum 2000 tiang ka rak kau i ka rak reel lengmang. Kum 2000 hnu cun, hi cauk chung bia thiamthiam holh dang in an leh mi cauk ka reel.

Kum 2007, May thla ah ka cauk hlun pawl ka zoh tthan tikah ka Nu nih arak ka cawk piak hmasat bikmi cauk cu ka hmuh than. Duhsa tein ka vun kau than. Ahmasabik cahmai ah ka Nu nih ka min tang te ah Ks. 120, 4.7.1993 tiah a ka tial piak mite ka hmuh. “Ka Nu, ziah hi cauk hi hitluk lawmmam in aman arak fawi?” tiah ka Nu cu ka hal. Ka Nu nih, “ Hi cauk hi alak in an zemh mi asi nain, Bangalore in an rak phorh man Ks. 120 an kan hal mi a si” a ka ti.

Hi cauk hi ka Nu nih a ka cawkpiak hmasat bikmi cauk a si caah tuni tiang ttha tein kaa chiah peng. Cu hleiah, hi cauk chung bia hna nih ka nunnak lam ah thiltha tamtuk a ka cawn piak caah hi cauk chung bia hna hi ka tlaihchan peng. Ka Nu he lamhlat ah ka um hmanhah lungdai hnangam in a ka chiahtu, fim a ka chim pengtu, biatak a ka hmuhsak tu hi cauk chung bia tampi hna hi ka nunnak caah bia sunglawi bik an si hna.

Hi cauk hi kum zabu 20,asiloah,1993 ah ka rak reel lioah kum 1993 hrawnghrang nikhuacan he aa tlak in fim a ka chimtu asi i, tu kumzabu 21,asiloah, kum 2009 ah ka reel tthan tik zongah kum zabu 21 he aa tlak mi fimchimhtu a si thiamthiam caah ka uar, cun ka khuaruah zong ahar ngaingai.

Ka Nu nih a ka cawkpiak hmasat bikmi cauk cu Bible a si.

Zeitik Caan Pauhah Chonhbiak khawhmi Pathian

February 24, 2009 zaan lei suimilam 8:45 hrawngah Suwanabum vanlawng karawn lei panhin ka Nu he taxi kan i cit. Aruang cu ka pa Gracepa(the Rev. Timothy Pa Hrang) USA in Bangkok, Thailand arak phanh caah asi. Taxi cungah ah ka Nu he kan bia a thaw ngaite. Yangon pawngte i a um ko mi Bangkok a tthanchoning le Yangon a ttumchukning hna kan i ruah len. Vanlawng karawn khualtlunnak lei kan phan i Taxi meter ka hei zoh i, a man ka peek i kan ttum. Aize! ka tawhrolh zal chungah ka chiah ko tiah ka ruahmi ka mobile phone taxi cungah ka philh cang. "Apoi ning! minung biapi tampi hna i phone number biapi hna ka thlau cang ko hi teh" tiah ka lung ttha lo ngaingai.

Bangkok i taxi driver pawl ziazaa hi ka theih tuk caah ka mobile phone cu hmuh tthan khawh awk cu ka ruat ti lo.Ka lu cung te ah mei zikte pakhat a vung ceu ai! "Pathian, ka phone taxi cungah ka philhtaak" tiah thla ka cam colh. Vanlawng karawn i a um mi public phone in keimah phone lila cu ka hei auh tthan. Vantthat! taxi driver pa nih arak tlaih colh. "Ka u, ka mobile phone hi na taxi cungah ka philh taak ko ee" tiah ka chim. "Si, tu lawng bakah ka hmuh ve hih, a poi lo, tunai nan ttumnak arrival entrance 9 ah khan rak dir uhlaw, kan peek tthan lai, asinain, ka rak kir man ka taxi meter a kai mi zat cu a man nan liam ahau lai" a kan ti i arak kir tthan i ka mobile phone te cu a hun ka peek than. Taxi meter man ah Bath 100 a ka hal, Bath 200 ka peek lawlaw. "Bangkok i taxi driver hna lakah mah bantuk mi ttha an rak um rih ve ko hi teh' tiah ka hei ruat leen ve. Ka pa Gracepa cu dam te in arak phan ve.

Ka lung chungah arak chuak mi cu "Aw, Pathian hi cu a zei caan pauh ah auh khawh peng asi ko hi teh, a number philh ti zong a um thiam lo "a line a busy tuk rih ee" ti zong a um ballo. Ka phone hi ka thlau ahcun midang a ho hmanh ka au kho ti hna lo nain, Pathian cu auh khawh peng a si ko hi teh" tiah ka ruah i hi bantuk Pathian ka rak ngeih hi kaa lawm tuk. A hlan kumhnih lio i Thailand ka rak rat hnik zaan, thla a ka cam piak lio ah ka pa Gracepa nih khualtlawn laksawng ah tiah a ka cah mi "Psalms 50:15" hi ka lung chungah a thar i ka theih tthan.

Kan Pathian cu zei tik caan pauhah auh khawh le chawnh khawh a si.

Piano!

Tedim ah a hnubik siangbawi arak si mi F.O.Nelson nih hin Tedim tiang bak Grand piano nganpi arak phor. Tuni tiang Tedim Cope Memorail Baptist Church nih an hmang peng rih ko. Piano ka hmuh hmasak bikmi cu hi piano pi hi a si.

Elton John hna, Kawlram i Lazy Club Band i, Okkar Otar hna nih piano an vun tongh taktak cang ahcun piano nih hin zuun bia a chim thiam mi ko hi a lo.

Piano hi a tum cu ka thiam bak lo nain, a zoh in ka zoh sawh hmanh ah kaa nuam men ko. Piano ah hin major key (a rang mi tete )le sharp le flat key (anak mi tete) an i tel. C key in kan tum tik dah ti lo ahcun a dang key in tum mi pauh ah hin Sharp asiloah Flat key an i tel dih ngawt. Hi # le b key hna hrelh sual ahcun a awn aa dawh kho hrimhrim ti lo.

Kan nunak hi zei maw caan ahcun tluang te in a kal ko. Piano ning a si ahcun C key kan ti lai cu. Harsatnak le buaibainak (sharp le flat key) an i tello. Asinain, nunnak ti mi cu sining pakhat cung lawngah aa khinh lo caah Key dang kan hman caan a tam deuh.

Nunnak kan ti mi hi piano bantuk a si. Key rang tete hi kan i nomh caan, kan i lawmh caan le thil tluang te in a kal caan an si. Caan tampi cu kan lam a hmui, a har: key nak mi tete (tukforhnak le teminnak, neksaknak) kan pah tawn ve. Khat leiah, Pathian hmai ah kan nunnak aa dawh ter chintu an si. Pathian sinah lawmhzia thiam le kan tonmi thil pauh a tonzia kan thiam lawngah kan nunak cu a awn aa dawh hnga.

Nunnak kan timi cu Piano bantuk a si.

Pitarnu le Tlangvalno

Bangkok khualipi, Pathumwan saang i Lumpini pangpar dum ah minung tampi nih zinglei sang le zaanlei pauhah exercise an tuah lengmang. Lumpini lei kal nak lam kamah daar kuang tete he changreu a zuarmi an tampi ve. Cahgnreu hmete pakhat ah Baht 5 a si. Tlangval pate pakhat cu zing chialin Lumpini lei ah a tli ve lengmang. Lam kam i changreu a zuar mi pitar nu pakhat a hmuh i a zaangfah caah changreu pakhat man, Baht 5, cu a peek tak lengmang, changreu tu a ei ballo. Pitar nu cu a khuaruah a har, "kaa lawm tuk" a ti ; asinain, caan a sau deuh tikah zei ah a reel tilo. Zing chialte tlangval pa arak phanh tikah Baht 5 cu a tthenh taak lengmang i Lumpini lei ah cun a tli lengmang. Zing zingkhat cu tlangval pa nih pitar nu Baht 5, a tthenh hnu, Lumpini lei ah a tlik hnik lioah pitar nu nih tlangval pa cu aw thang nawnpi khin a auh ti si. Tlangval pa nih cun "hi pitar nu nih hin zei ko dah a ka chimh duh hnga" tiah a rak i mer i pitar nu chimh dingmi bia cu a hngah. Pitarnu nih cun, "Ka fa,........ changreu man a kai cang, Baht 5 a si tilo, tuzing thawk in Baht 6 a si cang" tiah a ti. Tlangval pa nih cun Baht 1 a pek chap i Lumpini lei ah cun a tli.

Hi kong ka thei kaa lioah cun ka nih a chuak ngaite. A hnu ah ka thinglung chungah arak chuakmi te a um. Mah cucu hi ti hin a si.

*Pathian nih thlachuah thar tampi in a kan peek lengmang. Thlachuah kan hmuh ka ahcun Pathian sinah kan i lawm tuk ko nain, a caan a rauh deuh tik pauhah Pathian sin lunglawmh biachimh kan philh hlei ah, kanmah lungduh ning pauhin Pathian sinah thlachuah kan hal chap lengmang. Pathian nih cun kan herhmi thlachuah cu a kan peek chap lengmang peng rih ve ko. *
**
Thaw kan thawt mi hna hi a si awk a si ko ti phun in maw ka reel hnga, Pathian sin ah lawmhnak bia kan chim tuk ballo. Thaw kan thawt mi hi i ruah ciammam in thawt ding si sehlaw kei cu ka philh caan a tamtuk hnga i nikhat hmanh ka nung men lai lo. Ni ceu dawh, ruahti kik, thli thiang...tbk..hi cawk awk va si sehlaw, kan cawk cawk lai lo dah. Bangkok hi a lin tuk, mawtawka a tam tuki carbon a tam caah thli a thiang ti lo. Laitlang ka um lio i thli thianghlim te ko hi ka ngai riangmang.

Ni An Liam I An thlum Chinchin!

Kum khat chungah thla thla hleihnih(zarh 52)( ni 365)(suimilam8760)(minutes525,600)(seconds31,536,000) kan ngei cio hna. Second pakhat ah minung 1.78 lengmang an thi ti a si; minute pakhat ah minung 106 lengmang in an thi. A thimi hna lakah kan i tel rih lo. A dangdang thahchunnawk an tampi rih ko lai. Harsatnak le tukforhnak kan ton hmanh ah Pathian nih luatnak lam a kan ser piak lengmang. Pathian a kan dawt nak cu a sunglawi hringhran ko.

Nihin vawlei cung pumpi nih hmanmi ni thlarelnak (Calendar) hi Rom miphun hna thlarelnak in lakmi asi. January ti mi min cu Rom pathian "Janus" min in a ra mi asi. “Janus” pathian nih mipum pakhat a ngei nain aa ralchanh mi hmai pahnih a ngei. Cu hmai pahnih nih a hmusak mi cu a liamcia caan (past) le a ra laimi can (future) sullam kha a si. Pahnihnak ah “Janus” ti mi min hi "innka"(door or gate) asiloah “zeizong vialte aa thawknak le a dongnak” (all beginnings and endings) ti mi sullam zong a ngei. A sullam cu kumthar hi ruahchannak thar le thil ṭha a thar vialte a thawk nak a si i, kumhlun le thilhlun vialte kaltaak nak ti hi a si.

Greek mi nih Chronos le Kairos tiah caan panih an ngei. Chronos hi ni le thla, kum caan relnak a si. Krairos cu ka tuan taktak cang lai, ka tuah taktak cang lai tiah bia kan khiah caan te khi a si. Mi tampi nih kan philh tawn mi cu a liamcia mi caan nih zeidah a ka cawnpiak i a ra lai hmailei caan ah zeithil thar dah ka dirpi lai ti ruah kha a si ton. Cun tuni, tu caan (present time) kha kan philh sual tawn. Nizan cu a liam cang i thaizing cu a rat rih lo caah lungretheihpi awk bik an si lem lo. Kan ngeihmi cu nihin lawng hi a si. Cucaah nikhat ca a za in nun thiam a herh. Ni khat nih a chuahpimi harnak cung i a dang chonh chih lengmang hi a herh lo. Tuni nih a ngeih mi harnak kha teikhawh a biapi bik ko(live for the present). Cucaah thaizing nih lungretheihnak cu a za in aa ngeih ve ko lai. Hmailei caah planning cu kan ngeih a hau hrimhrim ko, asinain, cu kan i timhmi hi kan thilrit ah kan can ter awk a si lo. Nikhat i kan thilrit cungah a dang chap ti awk kan si lo. Nifatin kan thilrit kha nikhat caah a zaa. Pathian nih thil tikhawhnak le caantha (possibilities and opportunities) le, duhthimnak (freedom of choice) aa tluk cio in a kan pek cio ko. Asinain, a donghnak I biakhiah tu cu amah Pathian ṭhiamṭhiam cu a si.

“Being and Time” cauk ṭialtu German Philosopher Martin Heidegger nih cun minung (being) kan um caah caan(time) ti mi a um a ti. Asinain, ahomanh nih caan hi kan uk kho lo. Pathian lawng hi caan cungah nawl ngeitu cu a si . Cu Pathian kan zumh nak hi kan teinak a si i, kan ton mi thil zei pauh hi zumhnak in kan tei khawh ko lai. Minung kan nunnak hi a kal cuahmah hi thil (process) a si i, cu ahcun thanchonak (progress) kha kan herh peng. Thanchonak, teinak kan ti mi hi harsatnak zei hmanh um lo in hmuh khawh an si tawn lo. Hi teinak lamtluan ah zumhnak tlang tampi ṭhial ding kan ngei. Tlang kan ti tik ah “a har mi, kan nunnak ah a kan phen mi, a sang mi, kan ṭhial kho kan tuah kho men lai lo tiah ka ruahmi donkhamtu..tbk” hi an si. Zumhnak cu kan thinlung chung i a um mi ṭhawnnak a si i, anṭamci bantuk in, a kho cang ahcun a let in a ṭhang mi, a karhmi a si. Pathian zumhnak taktak he cun minung mithmuh in a si kho men lai lo kan ti mi tlaangsang pi bantukin kan hmai ah a dir ko mi harnak hmanh khi tei khawh a si ko. Asinain, Pathian aa tel a hau. Isareal miphun hruaitu Moses bantuk in Pathian sinah “Kan sin i na kal lo dingah cun, hi hmun hin kan thawhter hlah” ka ti thiam/ngam a hau.

Kum kumkhat chungah ni 366 vialte hi kumthar an si peng. Bible lei thiamsang mi hna nih Bible chungah " ṭih hlah" ti mi he apehtlaimi biafangvoi 366 tluk aa tel an ti. Pathian cu ṭhawnnak a kan petu a si i, Amah nih a kan peekmi ṭuanvo kip cungah teinak thazaang akan chap chih pengtu Pathian a si. Chun ah Ninu nih, zaan ah thlapa nih, ṭhaal khuasik caan ah zilthlikik nih, ruahti kik nih, Bawipa akan peek mi ni cu an i dawh ter chin. Bawipa nih a kan pekmi ni hi zeitluk in dah a ṭhat; hi ni ah hin i lawm u si law i nuam u sih.

Christmas Laksawng

Kan chungkhar, kan nu le pa u le nau, kan miphun, kan muisam…tbk hna hi kanmah nih kan i thim mi a si lo. Pathian nih a kan thim piak mi a si. Minung i kan seem hlan hrimhrim ah Pathian nih a kan theih cang; vawlei a ser ka hrimhrim ah a kan theih cang. (Jeremiah 1:4-5 Psalms 139:15-16, Psalms 139:15-16,Acts17: 26). Pathian nih kan caah timhlamhnak a kan ngeih piak cia cang.

Vancungram cu mi tlamtling hna caah a si. Vawlei cungah a ho hmanh kan tlamtling lo (Romans 3:9, 3:23). Ka tlamtling ko, ka suallo kan i ti ko rih ahcun kanmah le kanmah kan i hlen hi a si( 1 Jh 1:8); mah le mah cu i hlen khawh phung a si lo. Kanmah pumpak i zuam nak in Pathian hmai ah mi tlamtling kan si kho lo, thiam kan co kho lo. Kan sualnak nih hin Pathian he a kan tthen (Isaiah 59:2). Thiam coter kho tu, lam hmuhsaktu kan herh, biatak kan herh. Jesuh cu lam le biatak le nunnak cu a si. Jesuh thawngin dah ti lo cun Pathian sin phanh khawh a si lo (Johan 14:6). Jesuh cu biatak a si i cu biatak cu kan luatnak a si (Johan 8:32). Kan caah Pathian i aa timhlamhnak sang bik cu Jesuh thawngin sualnak in a kan tlanh hi a si.
Kan dawt lem lo mi cu laksawng kan tthenh ciammam bal lem lo. Pathian nih vawlei hi a dawt tuk caah a fapa ngeih chun a kan pek. (Jh 3:16) Kan phu kan tawk lo mi laksawng a si, Pathian velngeihnak ruangah a si (Eps 2:8-9,2 Tim 1: 9). Pathian kha a kan khamhtu le a kan tlantu a si tiah zumh nak thawngin hi laksawng cu hmuh khawh a si.

Pathian sinah kan sualnak cu kan phuan hna ahcun, a dingmi le zumh awk tlakmi a si caah, a biakam kha let loin kan sualnak kha a kan ngaihthiam lai i kan palhnak vialte kha a kan thianhpiak dih lai. (1 John 1:9)Sual ngaihthiamnak laksawng sungbik pek awk ah Jesuh vawlei ah a ra. Cu laksawng cu a sung bikmi Chritmas laksawng cu a si. Jesuh Khrih hrimhrim hi a hmasa bik le a sunglawibik Chritmas laksawng a si ko.

December 12, 2007 lio i MFLU Christian Club , Christmas party ah Christmas Speech ka chimhmi:

Vawlei Kan Nunnak

Kan pu Adam hi kum 930 a nung (Gen 5:5). Vawlei cungah a nunkhua a asau bik mi cu Methuselah a si i kum 969 a nung ( Gen 5:27). Pathian nih vawlei pi ti in a kholh hnu i, a tang rih mi Noah hi kum 500 a nung. Atu lio kan vawlei cung i a nung rih mi lakah a kum upa bik Tomoji Tanabe hi kum 112 a si ( hi kaah zoh khawh a si).

Psalms 90:10 chung ah minung hi kum 70 , kan thawn deuh ahcun kum 80 a si tiah a ttial. Minung kan kum (live rate percentage) zong hi 1995 lioah cun kum 62 a rak ti nain atu ah cun kum 48 tiangah ah a tla cang. Minung nunning hlattlai tu hna nih cun, "Minung kan kum hi 2015 ah cun kum 43 a si lai i makhat te ah a kaitthan kho ti lai lo," tiah kum 2005 lio i an chuahmi American MOSAIC ah aa ttial. ( A ni le thla kan vun philh caah rak ka ngaithiam uh). Vawlei cung kan nunnak ah kan thieh duh bik mi le theih kan i ttih bik mi cu kan thih ding ni khi a si ko la dah ka ti.

Global Age a si bantuk in Lai miphun zong nih ram hrinnak deuh dawi in vawlei khuazakip kan phan ve cang. Midang ram le khua ah kan um lio, chungkhar nu le pa rualchan cingla he kan i hlaat lio te ah thihhlohnak, ngaihchiatnak kan ton tik ah a tuar a har khun ko.

Zei a si khom, kan nunnak caan tha nih a kan liamtaak hlaan ah kan nunnak hram Pathian cu a kan Khamhtu a si kha kan theih a hau. Athei rihlo mi kan hawikom nu le pa unau hna zong kan chimh a hau. "The Man Who Knows Too Much" (Alfred Hitchcock) nih cun vawlei cungi ka theih ka hngalh mi thil dihlak chungin pakhat lawng thim tuah an ka ti ahcun "Pathian Jesuh Ka Khamhtu le ka Bawipa ah ka hngalh mi lawng hi kai thim ko lai" tiah a rak chimh.

Vawlei cungah phungchimh thiam minthang Rick Warren nih "Vawlei cung hi cu vanram ah nunzia kan thiamnak hnga trainning kan kai nak hmun a si, traning a awng lo mi cu vanram an phaan lai lo; vanram phanh na duh ahcun vanram tawngfung Jesuh kha na cohlan a hau" tiah a rak chimh.

Kan Lai miphun lakin hlaphan thiam minthang kan ngeih mi Satlie Sameul Hrat Hmung nih cun, Khin Yee i hlaphel chung i aa tel mi a hla pakhat ah " Taksa in kan thihni hi cu thlarau in nun hram kan i thok ni a si" arak ti. Kum 2002 lio i an chuahmi Our Daily Life pakhat ah cun "Khrihfa han caah cun thihnak cu full stop (.) or period ( a donghnak) a si bal lo, comma (,) tu a si ( For Christian death is not fullstop or period; it is just a comma) tiah a ttial.

Minung nih thihnak hi kan tei kho lo. Asi nain, thihnak hmanh a tei tu Khrih kan ngei ko.